Thứ Năm, 30 tháng 1, 2020

BS Phạm Nguyên Quý: Khẩu trang y tế và N95 dùng cái nào đủ để phòng Corona? Ai cần đeo khẩu trang?

Sự lo ngại trước dịch bệnh do chủng virus mới thuộc họ Corona (nCoV) đã thôi thúc rộng rãi người dùng khẩu trang, dẫn đến "cháy hàng", "sạch sẽ kho" ở phổ thông nơi trên thế giới . Tình hình này cũng khiến giá khẩu trang tăng lên đáng kể do không bằng nhau cung - cầu, một phần do nỗi thấp thỏm không được trấn an của đại chúng.

Tuy nhiên, chúng ta cần tĩnh tâm xét soi rộng rãi khía cạnh về lợi hại của việc dùng khẩu trang để giảm thiểu tốn tiền vô ích và giúp món hàng đang khan thi thoảng này tới được tay người thật sự cần. Bài viết sau có thể giúp độc giả nắm bắt hơn về hiệu quả thật sự của khẩu trang trong phòng bệnh, kèm lưu ý cần thiết khi dùng những mặt hàng này.

Hoạt động mua bán Việt Nam hiện đang có số đông loại khẩu trang với kiến tạo khác biệt, bao gồm cả những loại bằng vải "tự giễu cợt" mà bà con hay mang khi đi xe máy. Trong phòng ngừa lây truyền qua đường hô hấp, có 2 loại khẩu trang chính thống hay được nói tới.

Loại thứ nhất là khẩu trang y tế/khẩu trang ngoại khoa (surgical mask) với 3 lớp mà lớp ngoài thường có màu xanh hoặc tiến thưởng.

Loại thứ nhì là N95 (N95 respirator). N95 có tức thị lọc được 95% bụi mịn 0.3 micron trong không khí, tức N95 về lý thuyết có thể lọc không khí tốt hơn khẩu trang y tế, nhưng thành quả thực sự trong phòng chống bệnh truyền nhiễm tại tập thể thì chưa rõ và bị tác động bởi phổ quát nhân tố.

BS Phạm Nguyên Quý: Khẩu trang y tế và N95 dùng cái nào đủ để phòng Corona? Ai cần đeo khẩu trang? - Ảnh 2.

Hình 1. Khẩu trang y tế và khẩu trang N95.

Hiệu quả của 2 loại khẩu trang

Theo một nghiên cứu phân tích tổng phù hợp tham gia năm 2017, cả 2 loại khẩu trang nói trên đều hữu dụng trong việc ngăn chận sự lây lan mầm bệnh tuyến đường hô hấp nhưng N95 không nổi bật hơn trong phòng đề phòng lây bệnh do virus bao gồm cúm/influenza.

Vì đoạn đường lây truyền chủ đạo của coronavirus là qua tiếp xúc (tay dính mầm bệnh rồi đưa tham gia miệng/mũi/mắt) và qua giọt bắn (ho/hắt hơi bắn mầm bệnh ra xung quanh), nhiều chuyên gia nói rằng khẩu trang y tế là đủ hiệu quả ở mức cộng đồng.

N95 không tốt hơn và người dân đừng sốt sắng chạy theo lời lăng xê "lọc không khí tốt" đang được đồn thổi.

BS Phạm Nguyên Quý: Khẩu trang y tế và N95 dùng cái nào đủ để phòng Corona? Ai cần đeo khẩu trang? - Ảnh 3.

Liên quan đến yếu tố này, chúng ta cần lưu ý thêm vài điểm như sau:

N95 khó khăn sử dụng: Để đạt hiệu quả "lọc khí tốt", N95 phải được đeo khít kì lạ gương mặt. Theo kinh nghiệm của rộng rãi nhân viên y tế, ví như đeo mà thấy thoải mái dễ chịu (không thấy hơi ngộp thở) thì thường là… đeo không đúng. Cũng vì nguyên nhân này, những người sử dụng thường phải làm cho "fit test" khá phức hợp để xem đeo có đúng chưa.

Dường như, N95 không phù hợp với trẻ em vì khuôn mặt ốm, và thường giảm hiệu quả ở người có phổ biến lông mặt (râu quai nón) do không đeo khít. Việc bịt kì khôi cũng gây khó thở và người có bệnh phổi, bệnh tim mạch thường không thể đeo lâu.

N95 dễ dùng sai: N95 có tầm giá bận rộn và ít nguồn cung, nên khách hàng có xu hướng mang kéo dài, thậm chí xài lại phổ thông lần khẩu trang này. Tất nhiên, việc làm này mang nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh qua xúc tiếp do chạm vào bề mặt bị nhiễm bẩn của khẩu trang.

Đã có nghiên cứu cho thấy trong một ca trực, vấn đề dưỡng chạm trung bình 25 lần tham gia mặt, mắt hoặc khẩu trang và không không dễ dàng tưởng tượng các vi sinh vật gây bệnh trên bề mặt khẩu trang có thể lây truyền cho người mang lẫn… người khác khi khẩu trang được xài lại/xài lâu ngày.

Tương tự, dù khẩu trang có được chứng minh là "lọc khí tốt hơn" trong phòng thử nghiệm nhưng khi ứng dụng thực tế vẫn có thể không khác gì… "hàng mã" vì sử dụng sai cách thức. Vấn đề này cũng đúng đối với khẩu trang y tế bình thường, và độc giả có thể tham khảo thêm cách thức đeo khẩu trang đúng như video đính kèm.

- Rửa tay trước khi đeo khẩu trang

- Đeo đúng mặt và đúng chiều

- Kéo khẩu trang che bí hiểm mũi-miệng-cằm

- Ép gọng kim khí để áp sát khẩu trang vào sống mũi

- Thay khẩu trang thường xuyên hoặc khi khẩu trang bị bẩn hoặc ướt

- Chỉ chạm dây đeo tai khi túa/thay khẩu trang

- Rửa tay sau khi bỏ khẩu trang tham gia áo quan rác

Video hướng dẫn đeo khẩu trang y tế

Dùng khẩu trang CỘNG VỚI rửa tay mới hiệu quả!

Ngoài ra, như trong video đính kèm, các chuyên gia luôn khuyến cáo tuân hành các hình thức hạn chế lây lan "kinh điển" đã biết như rửa tay tinh khiết và giữ lịch sự khi ho/hắt xì.

Một nghiên cứu khác năm 2010 cho thấy việc đeo khẩu trang CỘNG VỚI rửa tay có thể giảm bệnh cúm (influenza) hữu hiệu, từ 31%-51%.

Tuy nhiên, cần xem xét là giả dụ chỉ đeo mỗi khẩu trang thì không đủ kỹ năng phòng bệnh. Điều này không khó hiểu vì con đường lây nhiễm chính yếu của coronavirus là qua tiếp xúc và qua giọt bắn; chúng ta cần câu kết đeo khẩu trang VÀ rửa tay đúng cách, đúng thời gian thì việc phòng dự phòng mới hiệu quả.

Khách hàng nào cần mang khẩu trang?

Đương nhiên, có một thắc mắc cần thiết cần tư vấn đầu tiên là "Khách hàng nào mới cần mang khẩu trang?"

Việc phòng bệnh có quan trọng không, có hiệu quả không, phụ thuộc hồ hết tham gia nhân tố nguy cơ; nếu như không có nguy cơ thì việc phòng bệnh là bất lợi về mặt đầu tư, thậm chí còn gây hại.

Việc này cũng giống như chuyện đội mũ bảo hiểm: khi bạn đang ngồi trong nhà, nguy cơ bị xe đụng là cực kỳ thấp thì đội mũ bảo hiểm chỉ làm cho bạn thêm khổ, thậm chí còn có thể bị cho là…hâm.

Trước tình hình đồng đội đổ xô tìm khẩu trang, Bộ Y tế một số nước đã đưa ra khuyến cáo như sau (Hình 2):

- Những người bị sốt, ho hoặc sổ mũi hoặc bệnh nhân đang phục hồi cần mang khẩu trang vì đây là bí quyết tốt để ngăn dự phòng phát tán mầm bệnh cho người khác.

- Người mạnh mẽ không cần mang khẩu trang, trừ khi phải xúc tiếp trực tiếp với người bệnh, nhất là người đang ho/hắt hơi mà không mang khẩu trang.

- Trong khi, có thể cân nhắc mang khẩu trang khi đi tham gia chỗ đông người, trong phòng kín vì bạn không lường trước nguy cơ nhiễm bệnh ở không gian đó.

BS Phạm Nguyên Quý: Khẩu trang y tế và N95 dùng cái nào đủ để phòng Corona? Ai cần đeo khẩu trang? - Ảnh 5.

Hình 2. Khuyến cáo về sử dụng khẩu trang bỏ ra cho người dân ở Singapore

Như vậy, đeo khẩu trang không chỉ thuần tuý là "thấy người ta làm cho chính mình cũng làm", mà cần cân nhắc xem bản thân mình có thuộc nhóm có nguy cơ cần phải đeo không. Đeo khẩu trang như thế nào cho đúng cũng rất quan trọng và cần liên kết rửa tay tinh khiết để việc đầu cơ vào phòng bệnh có hiệu quả cao nhất.

Tài liệu tìm hiểu

Offeddu V, Yung CF, Low MSF, et al. Effectiveness of Masks and Respirators Against Respiratory Infections in Healthcare Workers: A Systematic Review and Meta-Analysis. Clin Infect Dis. 2017 Nov 13;65(11):1934-1942.

Aiello AE, Murray GF, Perez V, et al. Mask use, hand hygiene, and seasonal influenza-like illness among young adults: a randomized intervention trial. J Infect Dis. 2010 Feb 15;201(4):491-8.

How to perform a particulate respirator seal check. Geneva: World Health Organization; 2008. http://www.who.int/csr/resources/publications/respiratorsealcheck/en/

https://www.techarp.com/science/face-masks-air-pollution/ (Hình 1)

Website Bộ Y Tế Singapore: http://www.moh.gov.sg/ (Hình 2)

Video hướng dẫn đeo khẩu trang y tế: https://www.youtube.com/watch?v=OABvzu9e-hw

Theo TBS Phạm Nguyên Quý - Khoa Nội khoa ung thư, Bệnh viện Đại học Kyoto, Nhật Bản

Trí thức trẻ


Xem thêm: dịch vụ nhà đất

0 nhận xét:

Đăng nhận xét