Thứ Năm, 29 tháng 8, 2019

Hành trình 'lên voi xuống chó' của chai nhựa: Từ phát minh to đùng của nhân loại tới 'kẻ tội đồ' đáng ghét làm thế giới loay hoay tậu bí quyết vứt bỏ

Không ai nhớ rõ những chai nhựa đựng đồ uống đã thay đổi thói quen tiêu dùng từ lúc nào. Đương nhiên, cái ngày mà các siêu mẫu ở New York mang theo những chai nước khoáng Evian làm cho bằng nhựa như một thứ phụ kiện cá tính trong thập niên 80 đã báo hiệu tương lai phía trước. 

Hàng tỷ chai nhựa đã được bán ra với lời giới thiệu rộng rải mỹ miều, rằng nước sản xuất tốt cho tóc và da, lành mạnh hơn đồ uống có ga và tinh khiết hơn nước máy. Chẳng bao lâu sau, người tiêu xài đã bị thuyết phục rằng họ cần nước đựng trong những chiếc chai nhựa có thể đem theo tới bất cứ nơi đâu.

Yếu tố khiến chai nhựa đặc biệt so với các item khiến từ nhựa khác, đó là chính là vận tốc tiêu thụ đáng ngạc nhiên của nó. Trong khoảng một phát minh đỉnh cao của trái đất, hiện diện ở khắp nơi trên quả đât, chai nhựa trở thành thứ vật dụng "đáng chửi rủa". Quá trình chuyển đổi này chỉ diễn ra trong vòng 1 thế hệ ngắn ngủi.

"Chai nhựa đã làm cho thay đổi cả ngành nghề công nghiệp đồ uống, cũng như lề thói của chúng ta theo rất nhiều cách thức", Peter Gleick - cùng thành lập và chủ tịch danh dự của Học viện Pacific tại California (Mỹ), tác giả cuốn sách Bottled and Sold: The Story Behind Our Obsession with Bottled Water.

"Chúng ta đã trở thành một thị trấn hội nơi dân chúng đều cho rằng nếu như không có sẵn nước trong tay thì những nhân tố tồi tệ sẽ xảy ra. Nghĩ suy này thật ngu ngốc. Nó đâu giống với việc loài người chết vì khát như ngày xưa", ông nói.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 1.

Năm 2016, doanh thu bán của nước sản xuất tại Mỹ đã chính thức vượt lên đồ uống có ga. Tới lúc này, cả thế giới mới bừng thức giấc trước cuộc khủng hoảng rác nhựa trầm trọng. Một làn sóng phẫn nộ trước sự bành trướng của rác thải nhựa gây tắc nghẽn sông ngòi, ô nhiễm đại dương bắt đầu sinh ra. Bỗng nhiên, việc mang theo nước đóng gói không còn một hành động hay ho nữa.

Dù thế, việc "mặc" chúng lại rất lôi cuốn: Các nhà thiết kế đã quyết định đem chai nhựa tái chế nhạo tham gia thời trang. Ngoài ra đó, hoạt động mua bán bình đựng nước cao cấp làm trong khoảng thép không gỉ cũng vô cùng tạo ra, bao gồm bình đựng nước phiên bản giới hạn được khảm hàng nghìn viên pha lê Swarovski có giá 2.000 đô la Mỹ.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 2.

Bình nước khảm pha lệ Swarovski có giá 2.000 đô la.

Chai nhựa và nắp chai là các loại rác thải từ nhựa được tích lũy phổ quát thứ 3 và thứ 4 trong chiến dịch thu dọn bãi biển hàng năm của Ocean Conservancy tại 100 non sông. Các nhà hoạt động vì môi trường đang đề xuất việc cấm hoàn toàn chai nhựa, sau túi nilon. Một số thị trấn gầy ở Concord, bang Massachusett (Mỹ) và Bundanoon (Australia), đã cấm hoàn toàn chai nhựa, cùng như ở các tiệm tạm hóa, viện bảo tàng, trường đại học, sở thú tại châu Âu và Mỹ.

Theo Liên Thích hợp Quốc, những đất nước đang phát triển - nơi hơn 2,2 tỷ người không có đủ nước tinh khiết và chai nhựa là sự chọn bình yên duy nhất - lại đang dẫn đầu trong việc khắc phục vấn đề. Tham gia 04 tuần 6, Kenya đã ban hành lệnh cấm dùng đồ nhựa sử dụng 1 lần tại bãi biển, những nơi công cộng đất nước, rừng và khu bảo tồn. Hội đồng tự quản khu vực South Delhi (Ấn Độ) cũng cấm sử dụng chai nhựa sử dụng 1 lần trong mọi văn phòng ở đô thị.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 3.

Lịch sử của những chiếc chai nhựa

Người tiêu dùng đã uống nước chế biến được hơn 1 thế kỷ, đầu tiên là trong chai thủy tinh, sau đó là chai thép và lon nhôm. Những chiếc chai nhựa đời đầu được hứa hẹn sẽ là giải pháp thay thế nhẹ hơn, nhưng chúng lại ngấm hóa chất và không thể chứa được đồ uống có ga. Phải đến những năm 70, một loại nhựa thần kỳ mới có mặt trên thị trường và khiến cho thay đổi hoàn cục bộ diện, có tên là PET.

Polyethylene terephthalate đã hình thành từ năm 1941. Các nhà hóa học của công ty Du Pont đã phát hành nó khi đang thí nghiệm với polymers. Năm 1973, Nathaniel Wyeth - một nhà kỹ thuật khác tại Du Pont - đã chứng nhận bạn dạng quyền cho chiếc chai nhựa PET trước tiên. Nó nhẹ, bình an, rẻ - và có thể tái dè bỉu được. Nói phương pháp khác, đây chính là chiếc chai tuyệt vời, thành lập đường cho trào lưu sử dụng chai nhựa sau này.

Perrier và Evian là 2 công ti mở đầu cơn sốt nước chế biến, theo sau là PepsiCo với item Aquafina vào năm 1994. Coke và Dansani nối gót vào năm 1999. Cả 2 hãng đều dùng nước máy đã lọc. Từ năm 1994 đến 2017, thu nhập nước uống ở Mỹ đã tăng đến 284%, theo số liệu của Beverage Marketing Corp.

Từ năm 1960 đến 1970, trung bình mỗi khách hàng khoảng 200-250 chai nước/năm, theo số liệu của Container Recycling Institute. Đông đảo trong số đó đều là chai nhựa có thể tái sử dụng. Theo số liệu của Euromonitor International, trung bình mỗi phút lại có 1 triệu chai đồ uống làm cho trong khoảng nhựa được bán ra.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 4.

Ramani Narayan - giáo sư công nghệ hóa học tại ĐH bang Michigan - cảnh báo rằng chúng ta không nên tập trung quá rộng rãi tham gia các con số và quên đi thực chất vấn đề.

"Việc lạm dụng chai nhựa cần phải được hạn chế", ông nói. "Tất nhiên, vấn đề nằm ở việc thu hồi item, động viên tái chế nhạo, sự chắc chắn của những nhà khiến luật cũng như các nhãn hiệu trong việc chỉ sản xuất các loại chai chứa 50-60% nhựa tái nhạo báng. Họ vẫn chưa cam kết vấn đề này."

Phương hướng mới cho những chiếc chai nhựa

Giờ đây, khi cả quả đât đang tập trung khắc phục cuộc khủng hoảng rác nhựa, hàng loạt giải pháp mới được ra đời. Thông thường, chúng sẽ tạo thành 2 loại: giảm thiểu số lượng chai nhựa được dùng, hoặc tậu bí quyết mới để xử lý chai nhựa sau khi bỏ đi.

Tại London, cố gắng giảm thiểu rác thải nhựa đang tăng thêm. Thị trưởng Sadiq Khan đã báo cáo kế hoạch xây đắp 100 vòi nước để người địa phương tái sử dụng chai lọ. Tham gia bốn tuần 4, các VĐV tham gia giải chạy London Marathon đã được phát nước uống đựng trong bọc làm trong khoảng tảo biển có thể ăn được. Tại Selfridges - chuỗi cửa hàng chợ nhanh có tuổi đời hơn 1 thế kỷ ở London, các chai đồ uống bằng nhựa đã bị dẹp bỏ, dường chỗ cho các loại chai thủy tinh, can nhôm và bình nước có thể tái sử dụng.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 5.

Năm 2018, hơn 920.000 chai nước bằng nhựa đã được tiêu thụ tại giải chạy London Marathon. Đến năm 2019, BTC quyết định thay thế chúng bằng các bọc nước uống làm trong khoảng tảo biển có thể ăn được.

Một khi chai nhựa trở thành rác, chúng sẽ được tái chế nhạo thành các vật phẩm khác biệt như hộp đựng mực in, trụ hàng rào, mái ngói, thảm, thuyền,... Thậm chí, nhà cũng có thể xây được trong khoảng chai nhựa. Người ta đã sử dụng 612.000 chai nhựa để xây đắp một căn nhà 3 tầng ở Canada, với kỹ năng chống bão cấp 5.

Trong phòng thí nghiệm, các nhà khoa học cho thành lập liên tiếp các version chai nhựa có thể phân hủy được. Dường như, họ cũng thí điểm "tái giễu cợt hóa học", bằng cách thức đưa polymers về dạng monomer lúc đầu, cho phép nhân loại tái hiện nhựa hàng ngàn lần.

Dù thế, các biện pháp này đều có một hạn chế giễu nhất quyết: Rác thải nhựa cần được thu thập trước đây.

Hiện nay, tỷ trọng tái chế vẫn còn thấp. Năm 2016, chỉ có người tình số chai nhựa mà nhân loại tiêu thụ trên toàn cầu được tái nhạo báng. Tại Mỹ, những chiếc chai nhựa PET kiểu mới chỉ chứa 7%  nhựa tái dè bỉu. Các công ty trái cây thì phản đối luật cho phép người tiêu xài đổi chai nhựa lấy tiền vì nghĩ là chi tiêu của việc này quá cao. Thay vào đó, họ muốn dùng chai nhựa tái chế nhạo trong thời kỳ sản xuất.

Hành trình lên voi xuống chó của chai nhựa: Từ phát minh vĩ đại của nhân loại tới kẻ tội đồ đáng ghét khiến thế giới loay hoay tìm cách loại bỏ - Ảnh 6.

Tổ chức kinh doanh PepsiCo cam kết sẽ tăng 25% lượng nhựa tái chế giễu trong hồ hết các bao phân bì nhựa đến năm 2025. Nestle Waters cũng hứa hẹn sẽ đóng chai bao so bì tái nhạo báng được vào năm 2025 và tăng lượng nhựa tái dè bỉu lên 35% tham gia năm 2025 trên toàn cầu và 50% tại Mỹ. Các nhãn hiệu châu Âu khác cũng cam đoan tăng lượng nhựa tái chế lên 50%.

Riêng Coca Cola chắc chắn sẽ tái chế giễu 1 chai hoặc can nhựa đã sử dụng trên 1 sản phẩm đã tung ra đến năm 2030. Họ cũng sẽ tăng lượng nguyên liệu tái chế giễu trong chai nhựa lên đến 50% tham gia năm 2030.

Người tiêu dùng cần trả tiền cho việc tích lũy rác thải nhựa

Mark Murray - giám đốc điều hành doanh nghiệp Californians Against Waste - cho nhân thức, việc thu thập rác thải nhựa sẽ không cải thiện được yếu tố gì trừ khi nó đạt được phổ thông giá trị hơn, phê chuẩn chi tiêu bổ sung của vật phẩm.

"Nếu như công ti đóng chai chai nước nhựa dùng 1 lần, tôi sẽ thanh toán không chỉ cho chi phí làm ra chai nước nhựa sử dụng 1 lần đó, mà cả chi tiêu thu thập sau khi nó trở thành rác. Các hoạt động tự nguyện đều rất tốt, nhưng chìa khóa phải nằm ở việc định giá đúng cho chai nhựa.

Bart Elmore - giáo sư tại ĐH bang Ohio - khuyên các công ti giải khát cần phải nắm bắt được bài học khôn ngoan trong khoảng chính quá khứ của mình. Cứ tính thêm giá tham gia sản phẩm chai lọ của bản thân mình, họ sẽ lấy lại được đống rác nhựa.

Ngọc Hà

Theo Trí thức trẻ/National Geographic


Tham khảo thêm: dịch vụ bất động sản

0 nhận xét:

Đăng nhận xét